Setembre. RaconteNovembre. Raconte.

Octòbre. Raconte.

Per Sant-Luc
A l’escòla mau instruit!

Bonjorn Joseta, Iveta, Nadina e Coleta, bonjorn! Bonjorn! Es la rintraa ! èra pas per Sant Luc (lo 18) mas chasque promièr d’octobre que nos tornàvam trovar sus lo chamin de l’escòla. La blauda ben estiraa, las chaucetas ben tiraas, las galòchas ben ciraas, fasiám las fièras daube nòstre tricòt de lana nòu o simplament alonjat daube una lana d’una autra color, cacha-nas apariat. Soventas fes la promièra nebla nos teniá companhiá, semblava nos dire » Aguètz pas de regrèts, la bona sason es achabaa: » En dintrant dins la classa, la mestressa nos distribuava, caièrs, ardoèisas, craions, plumas, sechador. Nos disiá tanben que deviam aver un patonet trempat dins una pichòta boita e un paton sec per neteiar nòstra ardoèisa. Que deviam pas jamai escupir dessús e panar daube la man. De segur èram otraas per de taus prepaus. Pensètz ben, que nosautras, auriam pas jamai fait una chausa pariera!
De tot biais, aquelas recomandacions èran ben inutilas, qu’aqueste an, aviam decidat totas solas: d’arrivar a l’ora, d’aver las onglas e las aurelhas netas, las galòchas ciraas, de pas barjacar en classa, de pas copiar sus la vesina, d’aprendre las leiçons, de pas botar los dets dins l’encrièr e d’aprofitar de las leiçons de morala. A prepaus, de què ditz la promièra leiçon de morala que la mestressa a escrita au tablèu davant nòstra intraa dins la classa, e que deuriam copiar, sens far de tachas, sus nòstre caièr :
( Devoirs envers les camarades de classe. )
Les élèves d’une même école sont comme les enfants d’une même famille.
J’aimerai donc mes camarades, je les aiderai, autant que possible, dans leurs travaux. Je ne serai à leur égard, ni jalouse, ni querelleuse, et ne dénoncerai pas leurs fautes sans nécessité. Je prendrai exemple sur les bonnes élèves et je m’efforcerai de les imiter.  » E ben, encara mai ! Té !
En octòbre i aviá sovent d’inondacions. Dins la familha, evocavan, chasqu’an daube emocion, l’an 1907 onte Roèi e Eiriu, èran sortits de lors lièts e s’èran liats per venir descrochar l’ola de sopa dau cremalh! Puèi Roèi entamenava de baissar. Lo risque que la diga rompèsse s’alunhava. Mas quand l’aiga d’infiltracion dau sòl aviá emplit las lònas, debordava e recubriá la plana e lo chamin dau vilatge pendent plusors jorns.

Aquí, las inondacions èran plasentas. Papet atelava lo  » cadet » (lo chivau) a la jardinièra e m’emmenava, daube totes los dròlles dau quartièr, vès l’escòla onte fasiam una arrivaa remarcaa e enveiaa !
Octòbre, fau rintrar las cocordas. Es tanben lo mes daus champanhons, de la chaça e de las chastanhas.
Durant la guèrra (39/45), las chastanhas tenián una plaça importanta dins la nurritura. Vèrs la fin dau mes, un dijòs, daube ma maire, partiam d’ora, en bicileta enjusc’a la gara dau C.F.D. (Chamin de ferre despartamentau) de Sant-Laurenç-dau-Papa. Aquí preniam lo pichòt trin de la valaa de l’Eiriu enjusc’a Pont de Chervíl ont èram esperaas per una familha amia que nos reservava chasqu’an tres gròs sacs de chastanhas (peraquí 150 quilòs) mai un saqueton de 5 à 6 quilòs. La ser los amics nos acompanhavan a la gara. Los gròs sacs, portant una marca de reconeissença, mas pas de nom, èran charjats dins un vagon de marchandisas. Ma maire gardava daube ela lo saqueton (èra pas sola a far coma aquò). Un subladís e, dins una fumarassa lo pichòt trin tornava prendre sa rota trentalhanta, esposant las vòutas de la valaa de l’Eiriu. Quauques quilomètres davant Sant-Laurenç-dau-Papa, lo trin ralentissiá. Los òmes dau C.F.D getavan dins la natura, totes los sacs que se trovavan dins lo vagon de marchandisas. De monde que restavan pròche dau luòc de chuta, venián los acampar per los escondre sos de fagòts dessós un calabèrt.
Lo pichòt trin tornava prendre sa vitessa normala e intrava en tussilhant dins la gara de Sant-Laurenç-dau-Papa, onte los Alamands, en garnison a La Vòuta, que savián que lo monde prenián lo pichòt trin per anar quèrre de nurritura, èran sovent aquí per requisicionar las marchandisas adutas per los voiatjors. D’onte l’utilitat daus saquetons, que ren adurre auriá estat suspècte. Los jorns d’après, anavan quèrre d’escodon, daube fòrça precaucions, las chastanhas vès lo brave monde que, coma los òmes dau C.F.D., corrián de gròs risques d’aidar coma aquò lors païs contre l’ocupant. Arrivaas a bon pòrt, las chastanhas èran conservaas a la cava, dins de sable. Coma aquò povián ne’n minjar quasi tot l’ivèrn.

Recèptas d’Octòbre

Français