Febrièr. Raconte.Abriu. Raconte.

Març. Raconte.

« Talha tòt, talha tard:
Ren vau pas la talha de març.  »

Franc a la debuta dau mes, davant las promièras chalors e l’arrivaa de las mochas, tuavan lo caion. Aprofitavan que los champs èran clafits de laiterons e de risòlas per n’acampar de plenas canastèlas que daube las escaròlas rescapaas de l’ivèrn, farián de bonas calhetas.
Nòstras mametas disián que los laiterons espurjavan lo sang de totes sos  » vices « . Benlèu que tot simplament èran urós de minjar un pauc de verdura que los legumes avián fait fauta tot l’ivèrn. Adonc èra lo temps de las saladas de laiterons e d’anhelets, de la sopa verda e de las risòlas en  » espinarcs « .
Los òmes achabavan de talhar los aubres fruchaus. Las femnas seguián per far de fagòts de branchas qu’una part seriá venduá au bolangièr per chaufar son forn. Quauquas branchas de persièr dins un bichon illuminavan la maison d’una javèla de floretas ròsas
Una dicha per lo 21 de març:  » Quand lo persièr es en flors, -la nuèit dura coma lo jorn.  »
Març èra tanben lo mes de la granda buaa daus linçòus (que lavavan pas durant l’ivèrn). La Joana, la bodinaira, veniá ajudar ma maire per aquesta gròssa besonha que durava 4 a 5 jorns. A la fin, la Joana e ma maire avián las mans rojas, bofias e crevassaas.
La buaa se fasiá defòra. Botavan los linçòus a trempar dins d’aiga chauda, los savonavan puèi sus lo banc per lavar daube de savon de Marselha, los frotavan daube enavans e los renjavan dins la chaudièra a l’entorn dau champanhon qu’en dessós avián botat una saqueta de cendre de boès. Cubrissián puèi d’aiga e fasián bolhir de temps.
Tiravan puèi los linçòus encara chauds, los botavan dins un baquet d’aiga freda, los tornavan savonar e fin finala los rinçavan mai que mai a l’aiga clara e freda dau potz e los estendián sus de fius de fèrre en plen vent.
Ai sovenença de l’odor e dau clic-clac d’aquèla buaa dins la bisassa de març.

Mas l’evenament major, per la drolleta qu’èro, èra la feira dau « PAPA 1  » e l’arrivaa dau gostornar !

Lo Papa (Sant-Laurenç-dau-Papa) es un vilatge de la valaa de l’Eiriu que, passat temps, èra pron important, qu’èra bien situat a la limita dau naut e dau bas Vivarés, sus la rota que reliava la Valaa de Roèi e lo Daufinat au Puèg de Velai.
S’i trovava una bona desena de cabarets, dos molins, un per la farina e l’autre per l’òli e s’i teniá quatre feiras per an. Los maquinhons e los marchands de totas menas i venián nombrós, de mème que lo monde daus alentorns que se retrova-van aquí per vendre e achetar e mai per eschanjar las novèlas. Venián a pes o en jardinièra.
En aquelas feíras se rencontravan los maquinhons de Lauriòu e los grangièrs de Peiragorda. Los promièrs vendián de taurilhons e achetavan de buòus de labor aus seconds qu’èran reputats per l’elevatge.
Lo 25 de març se trovava tanben, de chabras, de cabrits e de caionets de 20 a 25 quilòs per engraissar per la tualha d’ivèrn.
Dins un caire, que lor èra reservat, las païsanas au mitan de panièrs e de canastèlas, se charjavan de la venta daus lapins, de la polalha, daus uòus e de las tomas de chabra. Quand avián tot vendut, daube los sòus frescs que s’èran ganhats, fasián lors empletas.
Tot s’achetava a la feira : los eifèts, los solièrs, los chapèus, la merçariá, la fèrblantariá enjusc’a las lunetas! E chau pas obliar lo charlatan que vantava los benfaits de la podra de « Perlimpinpin « . de racinas, de gotas e de pocions de totas menas.
Los anciens avián sovenença de l’arrachaire de dents que fasiá assetar lo monde sus una chièra, tirava la dent malauta daube una tenalha, una giclaa d’aigardent per desenfectar, e zo ! fai tirar!
En mai de tot aquò, chasca feira aviá son especialitat, lo 25 de març èra  » La feira a la loaa « . Es de dire que los joines òmes de Peiragorda, Sant-Julian-le-Ros, Sant-Fortunat, Sant-Vincenç-de-Durfòrt e d’autra part, venián per se  » loar » coma comis de ferma per la bèla sason. Avián un brin de laurier a la botonièra, un baluchon de fardas sus l’espanla. Los » loaires  » venián surtot dau Daufinat onte las planas a blat son grandassas. La rescontra se fasiá sus la plaça. La discutida començava aqui. Mas, coma per tot, la pacha se fasiá au cabaret davant una pinta.
Per los enfants de la contraa, aquela feira èra tanben fachinièra. Es ela qu’adusiá « La Gostornar « . Quand los parents tornavan de la feira, los enfants corrián a lor davant en badant: « Es aquí lo gostornar ? Es aquí? – òc, òc « . respondián misteriosament los parents. E, a quatre oras chasque 25 de març, « Lo gostornar « , aquel quatren repas que fan los païsans durant las longas jornaas de travalh de la bèla sason, èra aquí!
Per los enfants èra la festa ! minjavan daube los travalhors, siá a la maison, siá dins los champs onte la lebre veniá, puèi, minjar las mietas. Aquel repas se compausava de saucissa, de gratelons (d’uòus ronds o de sardinas a l’òli los divendres) e totjorn de tomas de chabra o de fojon. Era ben mièlhs bon que la pèça de pan chichament burraa daube un pauc de chocolat raspat o de confetura per dessús que los enfants minjavan durant tota l’annaa, per lor quatre oras!
Mas si l’arrivaa dau gostornar èra misteriosa, lo despart l’èra encara mai. Partiá dins la nuèit dau 23 au 24 d’Aost a la feira de Vernós.

Vernós ! un païs tant luench que los parents i anavan pas mème per la feira , Alora, coma fasiá lo gostornar per se’n anar, tot solet, ailai de l’autre costat de la montanha? Surament que preniá un tapis volant coma lo pichòt sartre de Bagdad dins  » Los Contes de las Mila e una Nuèíts.  »

1.  » PAPA » : disián pas jamai Sant-Laurenç-dau-Papa, mas Lo PAPA.

Recèptas de Març

Français