Decembre. Raconte.AVANT-PREPAUS

Los Santons de Provença

Un còp i aviá un vilatjon de Provença que lo temps d’una nuèit, li diguèran BETELèM! Lo mistrau bofava, la nuèit èra clara, las estèlas lusissián, fasiá freg. Los pastres que gardavan lors tropèus, avián atubat un fuòc per se reschaufar. D’un còp, lo mistrau calèt, una trompetada s’ausiguèt, un ange apareguèt :
 » Aguètz pas paur, pastres, vena vos anonçar una bona novèla: Jèsus es naissut, corrètz totes per l’adorar, l’es-tèla dau matin vos guidar;’ sus lo sèrre vès l’estable ante trovarètz Josèp, María e J’enfant novèu-nat cojat sus la palha « . Estabordits los pastres dintran lors tropèus dins la jaça, chausissan chascun un anhelet per l’ofrir a l’enfantonet, Bertomieu pren son galobet, Nicolau son flajolet, Guilhèm son tamborin, sublan lors chins, arrapan lors bastons e prenon la rota de BETELèM I Arrivats au vilatge, jogan de lors instuments per desrevelhar los abitants :  » Es naissut lo divin enfant. .. n Totes s’acampan sus la plaça. D’abòrd increduls aus dires daus pastres, decidan, fin finala, de los seguir. Mas davant, tornan ves eles per sarrar lors maisons e prene un present per lo novèu-nat ! I a aquí:
Los pastres de segur, daube lors grandas ropas, apòiats sus lors bastons, un anhelet autom dau còu, prenon la tèsta dau cortègi.
Lo Maire: porta pas ges de present, mas es centurat de
      Lo postee.   son escharpa a tres colors. En qualitat d’oficièr de l’estat civil, deu anar constatar aquela naissença per la marcar dins los
         C.R.         registres de la Comuna.

Lo garda champèstre : Daube son quèpi a la cocarda a tres colors e son tambor. A relevat los pastres per anonçar la bona novèla au monde daus mas: un rotlament de tambor e: « Avis a la populacion …  » Amai es charjat de far regnar l’òrdre dins lo vilatjon.
Lo Pistachièr : Tot espelhandrat, lo bonet de travèrs, una merlussa secha dins una man, dins l’autre un panièr d’ante despassan la pompa a l’òli e la botelha de vin cuèit. Es que pensa au gròs sopar e aus tretze dessèrls, lo pistachièr !
Lo monièr : Un sacàs de farina sus l’espanla, plèiat sos lo pes, robeia, a la possiá I Basta que fase pas una crisa d’apoplexia I
Lo remolaire : Son faudiu de cuèr e son grand chapèu, un cotèl a la centura, possa sa mòla tressautanta sus lo camin peirós.

La vielha au fagòt: Un chale sus las espanlas, un fichú I noat sus la tèsta, un faudiu de cotonada, una man sus sa cana
l’autra sostenent lo fagòt de boès sec que paria sus l’espanla.
Lo IIU!I/ièr.   Una bona flambaa reschaufarà lo pichonet.
       CR.             La peissonièra: Rondeleta, bonet blanc empesat, un

panièr de peissons au braç:  » De qué? Pas fresc mon peisson r  » Per ofrir a l’enfant, a chausit lo mai fresc: « Te, avisètz un pauc, las anguilas bolegan encara!  »

Lo bomian : Es un maure. Un folard colorat alentorn de la tèsta. A una pola sos lo braç e se mesfisa dau garda champèstre que reprensenta l’autoritat. Es qu’a pas la consciénça ben tranquilla …. Aquesta pola, l’a raubaa!

La Margarida: Fòrça digne e ben pomponaa arriva plan plan sus son ase, adutz un panièr recubèrl d’un torchon blanc, savon pas ben çò que i a botat dedins, benlèu lo nogat e los mendiants per los tretze dessèrls ?

Lo Chacaire: Fanfaronant, lo carnièr en bandolièra, lo fusil dins la man dreita, una lebrassa dins la man gaucha. Mas lo garda champèstre fronza las ussas : òm a pas ges ausit de còp de fuòc? Aquesta lebre benlèu ben que l’a arrapaa daube una trapa, que tot lo monde saup ben que lo chaçaire es tanben un pauc braconièr.
-= La Bomiana : La pèu e los peus negres, un fichú ~ noat darrièr la tèsta, jupa a volants, cotilhon blanc, la figura pinturlaa, a pes deschauç, paria ren. A pas ren a ofrir, mas dançarà per lo novèu-nat e, si María lo vòu ben, dirà la bona aventura a l’enfanton.

Grasset e Grasseta: Braç dessús, braç dessós, dessós lor bèl paraplòia roge, montan plan-planet, son tant vièlhs I Los uèlhs blus, los peus blancs, lors vi-satges ridats coma de po ms de reineta son emprents de doçor e de sagessa. An viscut tant de temps en-sems que diriàn que se semblan I En chaminant per anar veire aquel novèu-nat, son emocionats, se sove-nan d’una autra naissança, aquela de Maurici, lor petit garçon. Mon Dièu coma èra jòli! Ara es vengut un Mansur, resta a Paris e lo veion pas gaire. De segur los avetz reconneissuts: Grasset e Grasseta son « Los viètns  » de las  » Letres de mon molin » d’Alfòs Daudet.

Mestre Rostida: La tropeleta es quasi arrivaa davant l’estable quand Mestre Rostida lo mièlhs riche proprietari de la contraa, arriva tot possís en bramant:
« Au volur ! Au volur! lo bomian m’a raubat una pola, au volur ! Arrestètz lo !  » Lo bomian vòu s’escondre, mas es rnalaisat. Lo garda champèstre sòrt las cadenas: cc Bomien, au nom de la lei, vos arresto ! ). La bomian dis: (( Mas aquela pola es pas per ieu que l’ai raubaa, l’ai raubaa per l’ofrir a l’acochaa, per que poguèsse beure de bolhon de pola, es tant paura e Mestre Rostida a tant de richessas !  » Entretemps, los pastres an possat la pòrta de l’estable, e aquí, qunta mervelha ! Tot es ben coma l’ange l’a anonçat aus pastres ! Josèp, Maria e l’enfanton cojat dins la crècha. Per lo reschaufar l’ase e lo buòu bolan dessús. La doça votz de María s’enauça: « Entre lo buou e l’ase gris, dors, dors mon petit …  » Alòrs lo bramadís s’arresta ; lo garda champèstre desliura lo bomian, lo bomian vòu rendre la pola a Mestre Rostida que ditz :  » Garda la, te la baifo ! …  »
Lo Ravi: qu’aviá segut la pichòta tropa en sautilhant e chantonant, lèva los braç au cèu : « Mon Dieu coma es bèu! Aquela familha e tot lo monde dau vilatge qu’an fait l’accord!  »
Es aqueste moment precís que fuguèron chanjats en SANTONS per l’eternitat. .. Au luenh s’ausiguèt una musica: « De bon matin ai rescontrat lo trin de tres grands reis que partián en voiage …  » èra los reis mages que venián d’Orient,  » Gaspard, Melchior e Balthazar ». Adoraràn l’enfant, li otriràn l’aur, la mirra e l’encèns puèi, rejonheràn nòstre brave monde dau vilatge dins l’univèrs daus SANTONS …; Vaquí l’istòria daus santons de Provença. Surtot cherchèm pas de logica en aquesta istòria mas laissèm nos ganhar per l’embelinament de la nuèit de Chalendas, onte tot pòt arrivar ….

Recèptas de decembre

Français