Julhet. Raconte.Setembre. Raconte

Aost. Raconte.

Quand trone per Nòstra Dama, L’estiu va rendre l’ama. Lo 15 d’Aost, dau temps que las familhas catolicas festejavan l’Assompcion de la Santa Vièrja, las familhas uganaudas anavan a pès, en bicicleta, en jardinièra, mai rarament en veituras, vès Roiàs, un endrèit dau Papa (Sant-Laurenç dau Papa onte se tenià chasqu’an, en sovenança de las assemblaas dau desèrt (au temps onte lo culte uganaud èra defendut) un grand recampament. Los grands chastanhièrs formavan las vòutas de la catedrala efemèra. Après lo culte de comunion, soventas fes concelebrat par plusors Pastors en sotanas, la parentèla o los amics se retrovavan per minjar sus l’èrba, urós d’estre ensems. Lo tantòst, los dròlles, coma de parpalhons, s’esparpalhavan dins la natura sos l’uèlh vigilant de quauquas jovencèlas de bona familha. Los parents, eles, ben sajament, escotavan un orator los ensenhar sus las grandas figuras uganaudas de l’Ardecha: Pèire Durand martir per la fe e sa sòrre María que restèt prisonièra a la Torre de Constança 38 ans de temps. Encuèi, la maison de Pèire e Maria Durand au BOCHÈT-DE-PRANLA, Ardecha, es venguà un Musèu du Protestantisme. Vers lo 20, la sason de las pèrsias s’achabava. Fasiam pas un repas de rebola, mas un gostornar, que vos diso qu’aquò ! Pastat, saucissa secha, saucissa cuèita, jambon cuèit (minjàvem pas lo jambon crus, lo fasiam trempar 48 oras de temps per levar la sau, puèi lo fasiam cuèire de temps dins una granda quantitat d’aiga. Devià refresir dins l’aiga de cuèisson), Picaudons, Blu d’Auvernha e per coronar tot aquò: La bomba glaçaa a la vanilha! Que, fauta de refregidor, deviam anar quèrre vès lo pastissièr de La Vòuta a la franc darrièra minuta. L’adusiam dins una boita de ferre, ronda, pleiaa dins de papièr jornau. Per l’ocasion achetàvam tanben d’alumetas (carrats de pasta fulhetaa glaçaa au sucre). Fin finala, fasiam petar lo bochon d’una botelha de vin petilhaire. Aqueste gostornar a se far petar la bòlha, marcava de segur la fin de la sason de las pèrsias, mas anonçava tanben la partença pròcha dau gostornar que se’n aniriá lo 24 d’aost a la feira de Vernós e tornerià que lo 25 de març de l’an d’après a la feira dau Papa. Per la Sant-Bartomieu, quand la tèrra èra pron trempaa, semenavan ravas, navets, reifòrts. Lo gostornar es partit? Tant pis! La vòga de La Vòuta arriva per nos esbaudir! La vòga de La Vòuta se debanava chasqu’an au mes d’Aost. Èra una granda fèsta, lo monde venián dau Daufinat, dau Posin, dau Papa, de Beuchastèl, de pertot, qué! Fau dire qu’en aquesta data los travalhs de la campanha fasián relambi entre las meissons, las pèrsias e las vendemias a venir. Aquò començava lo dissandes daube la retraita aus flambèus e lo bal. Lo dimenche i aviá de jotas nauticas. Las équipas venián de « GIVORS « , de « CONDRIEU », de ST-PIERRE-DE-BOEUF », de « BOURG-LÈS-VALENCE ». Lo monde se recampavan sus las ribas de Roèi. Qunta emocion quand, devançaas per la fanfara, las equipas arrivavan pròche dau fluvi, chascuna darrièr son drapèu. Los ramaires marcavan ben daube lors vestits blancs, lors canotièrs garnits d’un riban roge, la rama sus l’espanla. Los jotaires, eles, avián la tèsta cubèrta d’un bonet, la longa lança de boès sus l’espanla. E quand, du naut dau tabanhon, un jotaire possava puèi son adversari a l’aiga, los tramblis ganhavan los espectators. Sus la granda plaça dau marchat se trovava las atraccions : – Lo manegi per los meinats daube sos chivaus de boès e sos caionets ròses que montavan e davalavan lo long d’un tube en fèrre e tanben lo ciune blanc e lo carròça de la faa Carabòssa ! – Per los grands, las chièras volantas que faliá pas cranher lo mau de còr, tè ! Las veituras tamponantas que fasián de belugas e la chanilha que montava e davalava de montanhas russas e tot d’un còp dins un quiale longàs enchanilhava tot son monde sos un grand mantèu verd. – La carabassa: per una peçona de monèia fasián virar la roá e, daube un pauc de chança, ganhavan un veire de pralinas ròsas. – La lotariá: aquí achetavan detz bilhetons numeròtats. L’òme de la lotariá fasiá puèi virar una granda roá e si l’agulha s’arrèstava sus lo bon numerò se poviá ganhar una popèia de patarissa, un cossin brodat e mai de fes una pendula que picava las oras ! – « Avec qui voulez-vous lutter?  » Sus una estrada, tres òmes de talhas e fòrças diferentas montravan lors bistèques. Los volontaris paiavan la misa a una femna pinturlaa e despeitrinaa. Dispareissián puèi sos una tenta daube lo lutaire chausit. Après, mistèri ! Lo mistèri èra encara mai grand per lo « mur de la mòrt », aquí, los amators de sensacions fòrtas èran invitats a paiar per anar veire d’òmes que se disiá que montavan a las parets d’un tonèu de boès daube lors mòtòs ! Savo pas coma se passava, mas qunt brut! – Pas de vòga sens berlingòts, nogats, pomas cramesiás e pegosas, cacahuetas e surtot sens las » chichas  » (mescladís de caramèu au lait e de caramèu dur, a se descrochar lo rastelièr !). – A la nuèit, las ribas de Roèi èran tornamai clafiás de monde per los fuòcs d’artifici que, soventas fes, èran mai jòlis qu’aqueles dau 14 de julhet. Après los fuòcs, dins tot aquel varalh, lo monde arrivavan de se rescontrar. Alora anavan s’assetar a la terrassa d’un cabaret que totes los cabaretièrs avián botat de taulas e de chièras enjusc’a lo mitan de la rota. Aquí, comandavan de botelhas de bièra e de limonada, los dròlles chausissián un siròp,  » roge » o « verd « , e tot en bevent barjacavan de la festa, de segur, mas tanben de la familha, de las recòltas, de la plòia o de la secharèssa segon las annaas. La vòga, coma la feira, èran los endreits onte las novèlas s’eschanjavan. – Miejanuèit, èra l’ora, per los uns, d’anar se jaire, per los autres, d’anar dançar enjusc’a 3 o 4 oras dau matin. – Lo diluns, la vòga batiá encara son plen. Tard dins la nuèit los lampions de la festa s’atudavan puèi fins l’an d’après.

Recèptas d’Aost

Français